Tijdens de studiereis naar Wenen van Publieke Mobiliteit onderzochten we hoe openbaar vervoer, deelmobiliteit en doelgroepenvervoer op elkaar aansluiten. Vanuit Forseti keken we vooral naar de organisatie achter het vervoer. Hoe verdeel je verantwoordelijkheden, waar kunnen vervoersvormen elkaar versterken en hoe zorg je dat het aanbod past bij de mensen die erop zijn aangewezen?

Een organisatie betekent nog geen samenhang

Voor Forseti was het bezoek aan Wiener Lokalbahnen Verkehrsdienste bijzonder relevant. Deze organisatie verzorgt onder meer leerlingenvervoer, vervoer voor mensen met een beperking en vraagafhankelijk openbaar vervoer. Net als ov-bedrijf Wiener Linien is zij eigendom van de gemeentelijke Stadtwerke.

Toch worden voor deze diensten grotendeels afzonderlijke groepen chauffeurs en voertuigen ingezet met steeds een andere branding. De verschillende vervoersvormen zijn organisatorisch bij elkaar gebracht, maar worden in de uitvoering nog beperkt gecombineerd.

Ook in Wenen zetten personeelsschaarste en vergrijzing het doelgroepenvervoer onder druk. Interessant was om te zien dat ze hier exploitatieve risico’s proberen te  beperken door een inkomensafhankelijk wmo-vervoer te hanteren, het aantal loosmeldingen beperken met een borgsom die betaald wordt door de klant en dat voor het vraagafhankelijke ov op piekmomenten vol = vol gehanteerd mag worden. Een hecht samenspel met openbaar vervoer is een ambitie waar nog aan gewerkt wordt. 

Dat raakt aan een vraagstuk waar we ook in Nederland aan werken. Waar kunnen doelgroepenvervoer en openbaar vervoer elkaar aanvullen, en waar blijft een specialistische voorziening nodig? Voor leerlingen en reizigers met een ondersteuningsbehoefte moeten begeleiding, toegankelijkheid en betrouwbaarheid daarbij leidend blijven.

De kwaliteit van het openbaar vervoer in Wenen is wel dusdanig hoog, qua betrouwbaarheid en frequenties, dat het van zichzelf een aantrekkingskracht heeft onder alle doelgroepen. Van kinds af aan hebben de meeste mensen een jaarabonnement. 

Goede afspraken achter een bruikbare reis

Bij Verkehrsverbund Ost-Region, kortweg VOR, zagen we hoe regionale samenwerking het vervoersaanbod ondersteunt. VOR organiseert geïntegreerde ov-tarieven voor Wenen en de omliggende deelstaten Burgenland en Niederösterreich. Ook gezamenlijke datasystemen helpen reizigers om hun reis te plannen. Bij Wiener Linien worden metro, tram en bus verbonden met deelmobiliteit en mobiliteitsstations. De WienMobil-app, een publieke reisplanner, maakt de verschillende mogelijkheden vindbaar, al hoorden we dat het gebruik van deelmobiliteit nog relatief beperkt is.

WienMobil als voorbeeld van integratie

Het WienMobil-concept laat goed zien hoe openbaar vervoer, deelmobiliteit en aanvullende mobiliteitsdiensten in één publieke omgeving worden geïntegreerd. In de app worden tram, metro, bus, deelauto’s, fietsen en vraagafhankelijk vervoer samengebracht.

Zelf ervaren wat het werkt

Na de lunch volgde een rondleiding door Seestadt, een van de grootste stedelijke ontwikkelingsgebieden van Europa. In deze nieuwe wijk Aspern Seestadt zagen we hoe openbaar vervoer, fietsen en deelmobiliteit vanaf het begin zijn meegenomen in de gebiedsontwikkeling. Samen met een restrictief parkeerbeleid moet dit de afhankelijkheid van de eigen auto beperken. Voorzieningen zijn zoveel mogelijk op loop- en fietsafstand bereikbaar. Voor gemeenten laat dat zien hoe de keuzes over woningbouw en mobiliteit elkaar beïnvloeden.

Tijdens een publieke mobiliteitssafari reisden we vervolgens in kleine groepen van Seestadt naar Grinzing. Zelf reizen maakte zichtbaar hoe verbindingen, overstappen en reisinformatie op elkaar aansluiten. Het is een waardevolle manier om het aanbod te beoordelen vanuit degene voor wie het uiteindelijk wordt georganiseerd.

Wat nemen we mee naar Nederland?

Wenen laat zien wat regionale samenwerking en een sterk ov-netwerk kunnen opleveren. Tegelijkertijd blijft ook daar de aansluiting met doelgroepenvervoer een opgave. De studiereis bevestigde dan ook dat er geen eenvoudig recept bestaat voor publieke mobiliteit. Toch is er veel om van Wenen te leren. De stad laat zien wat mogelijk is wanneer gedurende tientallen jaren consequent wordt geïnvesteerd in openbaar vervoer, integratie van systemen en een sterke publieke regie.

Vanuit Forseti helpen we gemeenten om de organisatie en uitvoering van vervoer op elkaar af te stemmen. De inzichten uit Wenen nemen we mee in vraagstukken over samenwerking, verantwoordelijkheden en de aansluiting tussen doelgroepenvervoer en andere vervoersvormen. 

Studiereizen van Publieke Mobiliteit

Publieke Mobiliteit organiseert jaarlijks een studiereis voor professionals uit onze sector. Vanuit Forseti en Mobycon brengen we met Publieke Mobiliteit verschillende perspectieven samen, bezoeken we organisaties en ervaren we het vervoer zelf. De uitwisseling tussen de Nederlandse deelnemers onderling is minstens zo waardevol. Zo vertalen we inzichten naar de Nederlandse praktijk.